Auteursarchief: Wim van der Wijk

Het 65ste veld

De tweede ronde van het HSG Open viel vrijdagavond samen met de voetbalwedstrijd Nederland – Frankrijk op het EK in Duitsland. Wat doe je dan als schaker/voetballiefhebber: de focus op de partij,  een snelle remise of toch even – als de tegenstander aan zet is – snel naar de hotelbar waar een tv-scherm hangt. Alle varianten waren van toepassing. Spelers die al klaar waren nestelden zich voor de tv of streamden  in de wandelgangen van het hotel de wedstrijd op hun smartphone of laptop. Er waren toegewijde  spelers die alleen oog hadden voor de 64 velden voor hun neus. En er waren spelers die – zelfs tijdens de partij – toch even gingen kijken naar het 65ste veld.

HSG Open van start met 282 deelnemers

Het was een hectische registratie met een recordaantal deelnemers. Maar met een vertraging van tien minuten kon het 18de HSG Open vrijdagmiddag toch van start, met in totaal 282 deelnemers.

Die zaten nog niet meteen allemaal achter het bord. Veel spelers hadden in de eerste en tweede ronde een bye opgenomen.

Benjamin Bok gold aanvankelijk als topfavoriet voor de toernooizege maar moest op de dag voor het toernooi helaas afzeggen wegens persoonlijke omstandigheden. Toch bleef het aantal deelnemende grootmeesters op vier staan, want Lucas van Foreest nam zijn plaats in.

David Gonzalez, general manager van hotel Lapershoek, al jaren gastheer van het toernooi, verrichtte de openingszet aan het bord van de supersub, een telg uit de bekende Groningse schaakfamilie Van Foreest.

Gaat Lucas op jacht naar de toernooititel om in de voetsporen te treden van zijn oudere broer Jorden die het toernooi al eens won? De eerste dag leverde hem in elk geval twee vlotte overwinningen op. Ook op de andere topborden bleven grote verrassingen vooralsnog uit. Zaterdag komt er waarschijnlijk tekening in de strijd als de sterkere spelers volgens het Zwitserse systeem ook elkaar gaan ontmoeten.

Schaakvraag van de dag

1. Welk land is het sterkste schaakland?

Een voor de hand liggend antwoord is: het land met de meeste schaakgrootmeesters. Dan zijn we inderdaad gauw klaar. Het verschil met de nummer 2 is groot. Het verschil tussen de nummers 2 en 3 is overigens zeer klein.

  1. Rusland 236 IGM’s
  2. Verenigde Staten 95 IGM’s
  3. Duitsland 94 IGM’s

Deze gegevens haal ik van www.chess-rankings.com  Een interessante website om statistisch in te grasduinen. De zoekmogelijkheden zijn legio. Helaas is niet te zien van wanneer  de laatste update is.

Je kunt het antwoord natuurlijk ook anders aanvliegen. Hoe zit het met het aantal inwoners, oftewel het aantal grootmeesters  per hoofd van de bevolking?

Want het is natuurlijk logisch dat Rusland met bijna 144 miljoen inwoners veel meer grootmeesters telt dan Luxemburg met 654 duizend ingezetenen.

Dat soort lijstjes duiken af en toe op. Een land dat hierop altijd hoog scoort, en meestal op plek een, is IJsland. Nog geen 400.000 inwoners maar – momenteel – wel 14 (veertien!) grootmeesters.

Is IJsland dan het sterkste schaakland? Ik denk het niet, maar heel bijzonder is het wel. Ter vergelijking: Nederland met een bevolking van bijna 18 miljoen inwoners  telt 36 GM’s en blijft, net als vrijwel alle landen,  per capita ver achter bij de Vikingen.

Lijstjes zijn populair. Een andere methode is een ranglijst opstellen van de gemiddelde ratings van de top tien van een land. Dat doet bijvoorbeeld de FIDE:

  1. Rusland gemiddelde rating beste tien spelers 2739
  2. Verenigde Staten 2715
  3. China 2705
Screenshot

Nog een methode, gezien bij  chess-rankings: grootmeesters per aantal spelers met een FIDE-rating:

  1. Rusland
  2. India
  3. Duitsland

Je kunt ook vinden dat het sterkste schaakland het land is dat het vaakst de Schaakolympiade heeft gewonnen en individuele wereldkampioenen heeft geleverd.  Dan kom je opnieuw bij Rusland uit.

Of het land dat op dit moment de wereldkampioen algemeen en bij de vrouwen heeft. In dat geval valt  de keuze op China.

Het antwoord hangt dus een beetje af van de criteria die je hanteert. Maar buiten kijf staat dat Rusland, VS en China  schaakgrootmachten zijn en dat   India gretig in de achtervolging zit,  dat ook Duitsland op enkele lijstjes sterk voor de dag komt en IJsland de ´kampioen per capita´ is.

Wim van der Wijk

De schaakvraag van morgen:

2. Als iemand schaken heeft geleerd, hoe groot is dan de kans dat hij/zij grootmeester (IGM) kan worden?

Max soeverein zonder remsporen naar zege

Max is een goede voornaam voor een Nederlandse sporter gezien de successen van Max Verstappen in de Formule 1. De enige Nederlander die ooit de wereldtitel schaken heeft gewonnen was ook een Max: prof. dr. Euwe, in 1935.

De vergelijking met de succesvolle autocoureur, geroemd om zijn agressieve rijstijl, houdt snel op. Max Warmerdam, de winnaar van het 17e HSG Open, laat geen remsporen achter op de 64 velden van het schaakbord. Hij opereert behoedzaam, ook als hij een groot ratingoverwicht heeft op zijn tegenstanders. Ze worden langzaam weggeschoven. Zo scoorde hij in Hilversum 5,5 punten uit 6 partijen, waarmee hij ongedeeld toernooiwinnaar werd.

Aan zijn toernooizege hield Max de hoofdprijs van 1.250 euro, een ratingwinstje – zijn ambitie is 2700 – en misschien een pijnlijke rechterarm van de ferme handdruk met Oleg Korneev over (foto’s Vincent Pandelaar). Dat was voorafgaand aan de vijfde ronde zondagochtend waarin de twee grootmeesters en kanshebbers tegenover elkaar kwamen te zitten. Met zwart hield Max gemakkelijk stand.

Achter Max deelden Korneev, de jonge Nederlandse Fidemeester Khoi Pham en zijn vriendin Eline Roebers de tweede plaats met 5 uit 6, goed voor 425 euro. Een lucratief weekendje dus voor het jonge stel.

Het toernooi kende een recordbezetting van 232 deelnemers, naar speelsterkte verdeeld over drie groepen. Johan Lindeman schreef de B-groep op zijn naam en dat was hem door  ‘heel HSG’ van harte gegund. Als intern wedstrijdleider zorgt hij er altijd met grote nauwgezetheid voor dat iedereen op de donderdagse clubavond van HSG zijn of haar partij kan spelen. Nu kon hij zich zonder kopzorgen focussen op zijn eigen partijen.

Van de kanshebbers komt Nico Zwirs de twijfelachtige eer toe van toernooipechvogel. In de vierde ronde leek hij met zwart stand te houden tegen Warmerdam in een stelling waarvan het computercommentaar luidde: wit heeft compensatie voor de pion achterstand. In tijdnood kon hij echter niet dealen met de matdreigingen die Max in de stelling had gevlochten en ging hij toch onderuit.

Op zondag volgde herstel met een puike overwinning op een IJslandse collega IM. Tijdens  de slotronde kwam het podium weer in zicht toen hij goede kansen kreeg tegen Eline, maar de partij kantelde volledig na enkele onnauwkeurigheden.

Zie voor alle uitslagen, partijenselecties, verhalen en fotoreportages elders op deze site.

Op naar het HSG 2024! Volgend jaar viert Hilversum het 600-jarig bestaan. Het 18e HSG Open zal daar vast iets van meekrijgen…

Jan Boekelman zit nog ‘in zijn boek’

Lijstaanvoerders Oleg Korneev en Khoi Pham gingen in de slotronde voor de zekerheid van een behoorlijke gedeelde geldprijs en speelden hun partij in tien zetten remise. Jammer voor de volgers die graag nog wat spektakel hadden gezien, maar zo gaat het vaker. Ze geven Max Warmerdam hiermee wel de kans om het toernooi alleen op zijn naam te schrijven, maar dan moet hij wel winnen van het jeugdtalent Roger Labruyere. De partij lijkt nog in evenwicht.

Interessant is ook de partij tussen Jan Boekelman en Mees van Osch. Niet om de toernooizege maar uit oogpunt van theoretisch belang. Mees besloot zijn tegenstander op te zoeken op diens specialiteit: de Averbach-variant van het Konings-indisch (of hij heeft het bericht van vanochtend op deze site gemist).

In elk geval kwamen de zetten in rap tempo op het bord. Jan Boekelman zit nog steeds ‘in zijn boek’ – in de betekenis van ‘is op bekend terrein’ en gebruikte voor zijn eerste twintig zetten minder dan een kwartier bedenktijd. Ook Mees speelde vrij snel maar heeft toch twintig minuten minder op de klok.

Het is uitgerekend de variant die de auteur uitputtend behandelt. Ik schreef vanochtend enkele lovende woorden over het door Thinkers Publishing uitgegeven boek, een praktische test, waarbij de auteur in zekere zin wordt overhoord, is momenteel in volle gang. Boeiend!

Update onwel geworden speler

De deelnemer aan het HSG Open die gisteravond tijdens de vierde ronde onwel werd, maakt het naar omstandigheden redelijk. Hij is weer thuis, na het bezoek zaterdagavond aan het ziekenhuis in Hilversum. Wij wensen hem sterkte en een spoedig herstel toe.

Een linkshandige handshake

Toernooifotograaf Vincent Pandelaar beleefde vanochtend een ‘Pieter Omtzigt Functie Elders’-momentje, bij wijze van spreken dan. Niets vermoedend, net zoals bij de beroemde foto van Bart Maat op het Binnenhof het geval was, fotografeerde hij een linkshandige handshake. Het detail viel hem pas op toen hij het kiekje van de topborden in de computer zag. Wat was er nou zo raar aan het handen schudden aan het einde van de tafel? De spelers gebruikten hiervoor hun linkerarm en hand!? Een aardigheidje van Eline Roebers en Sam Cornelisse, kennelijk. Dat de fotograaf op het juiste moment op de juiste plaats stond en afdrukte is uiteraard geen toeval, maar vakmanschap. Foto Vincent Pandelaar

Het spel is op de wagen

Het spel is op de wagen. In de A-groep kan in de vijfde ronde de Vorentscheidung vallen, zoals de Duitsers dat zo mooi noemen. Aan het eerste bord zitten de topfavorieten tegenover elkaar: Max Warmerdam, Nederlands kampioen van 2021 en de Spaans/Russische grootmeester Oleg Korneev. Ze wonnen als enigen in de A-groep al hun vier partijen.

Het is de vraag of ze voluit willen gaan. Uiteraard zit de winnaar op rozen, met uitzicht op de ongedeelde toernooiwinst. Een nederlaag betekent vrijwel zeker uitschakeling voor de hoofdprijs. Een consoliderende remise houdt alle opties open. We zullen het zien: volle bak op winst spelen of  meer rationeel gedreven door risico-aversie.  

Uiteraard zijn andere spelers nog niet kansloos. De IJslandse IM Bjorn Thorfinnsson maakte een sterke indruk. Hij speelt vandaag tegen Nico Zwirs die gisteravond  een beetje ongelukkig van Max Warmerdam verloor. Lange tijd had hij een goede stelling.

Vanuit HSG-perspectief zien we een interessante klassieker: Kees Nagtegaal – Jan Boekelman, oude kameraden die deel uitmaakten van HSG toen het team onder leiding van sponsor Joop van Oosterom een aanloop nam naar wat ‘het grote HSG’ is gaan heten: het team dat in de periode 2008-12 de Meesterklasse domineerde.

Kees Nagtegaal (links) versus oud-teamgenoot Jan Boekelman, de ‘Wandelende Encyclopedie’ en inmiddels de auteur van drie schaakboeken. Een bijzondere klassieker in de voorlaatste ronde van het HSG Open die vrij snel in remise eindigde. Foto Vincent Pandelaar.

Kees en Jan gingen voor hun werk naar het buitenland. Toen Kees terugkeerde, ging hij weer voor HSG spelen. Toen Jan terugkeerde, streek hij in de regio Kennemerland neer en ging daar ook weer schaken, eerst voor Bloemendaal, inmiddels opgegaan in de Kennemer Combinatie.

Uit zijn HSG-tijd ken ik Jan als de ‘Wandelende Encyclopedie’. Zijn theoretische kennis was voor ons soort schakers ongekend. Hij schreef later specialistische bijdragen voor New in Chess. In die tijd wist hij bijvoorbeeld ontzettend veel van de Siciliaanse Draak.

In het Max Euwe-centrum hield Jan Boekelman enkele maanden geleden een boekpresentatie, van zijn monografie over de O’Kelly-variant van het Siciliaans, als repertoireboekje voor de zwartspeler. Inmiddels zijn derde boek, na een eerder werk over het Staunton-gambiet van het Hollands en zijn meesterwerk over de Averbachvariant van het Koningsindisch, een diepgravend repertoireboek voor de witspeler. Zelf vindt hij dit zijn beste boek, ik ben het volledig met hem eens.

(Inmiddels is de boekenstand van De Beste Zet opgericht, links van de ingang).

Grootmeesters liggen op koers

Er begint tekening in de strijd te komen. Zaterdagavond bij het begin van de vierde ronde waren er nog vijf spelers met de perfecte score van 3 uit 3. Onder hen de twee topfavorieten de grootmeesters Max Warmerdam en Oleg Korneev. Verrassend is dat de onbekende Sam Cornelisse zich bij het vijftal wist te voegen, een speler met een relatief lage rating van 2079. De andere twee zijn internationaal meester Nico Zwirs en fidemeester Khoi Pham.

Max Warmerdam en Nico Zwirs spelen tegen elkaar, het is de eerste kraker van het toernooi: GM tegen IM. Max koos met wit voor de ruilvariant van het Damegambiet, waarschijnlijk hopend op een duurzaam voordeeltje, maar zwart heeft het loperpaar.

 Uit de categorie grootmeester tegen amateur is het duel tussen Korneev en Cornelisse (zie foto), die met wit het Catalaans speelde. Korneev koos voor een dynamische variant en dat leverde hem een pion op. Wit had compensatie, maar was te haastig met het terugwinnen van de pion, waarna de GM de winst kon binnenhalen en (als eerste) op vier uit vier kwam.

Korneev lijkt een uitgekiend repertoire mee naar Hilversum te hebben genomen. Ontwijkt hoofdvarianten, kiest voor zijvarianten die misschien onschuldig lijken maar zeker niet zonder venijn zijn. Hij won zijn vier partijen vrij soepel.

Khoi Pham, nummer vijf met 3 uit 3 speelde niet voluit tegen Eline Roebers die in de derde ronde met remise ontsnapte tegen Marcel Schoers en aan het begin van de avond  op 2,5 punten stond. Het werd remise door zetherhaling in een bekende variant van het Grunfeld-Indisch die dikwijls door grootmeesters  wordt gebruikt voor een snelle puntdeling.

Morgen dus de spannende ontknoping. Zie uitslagen en standen voor de resultaten van vanavond.

De vierde ronde van het HSG Open heeft zaterdagavond enige tijd stil gelegen in verband met het onwel worden van een speler. Hij was bij kennis toen de ambulance arriveerde.  Hij is voor onderzoek naar het ziekenhuis gebracht.

Favorieten HSG Open 2023

Een update van een eerder bericht over de vraag aan het A.I.-programma Bing: wie wint het HSG Open 2023? 

“Hallo, dit is Bing. Ik kan je helpen met je vraag. Het HSG Open schaaktoernooi 2023 is een open toernooi dat plaatsvindt in Hotel Lapershoek in Hilversum van 23 tot 25 juni 2023. Het toernooi bestaat uit zes rondes Zwitsers systeem met drie groepen: A (> 1900 Fide rating), B (> 1550 en < 1950 Fide rating) en C (< 1600 KNSB rating). De winnaar van het HSG Open schaaktoernooi 2022 was IM Thomas Beerdsen. Het is nog niet bekend wie de deelnemers en favorieten zijn voor het toernooi van 2023. Misschien wil je zelf meedoen? Je kunt je inschrijven via de website van het toernooi.

Dat schiet niet op. Na publicatie van een lijstje met favorieten op deze site, eerder deze week opnieuw contact gezocht met Bing.

Hoe groot is de kans dat een van de drie grootmeesters die meedoen aan het HSG Open 2023 het toernooi wint? Maken twee grote Nederlandse vrouwelijke schaaktalenten die ook op de deelnemerslijst staan – zie de website www.hsgopen.nl – een kans op de titel?

Bing antwoordt:

“Volgens de website van het HSG Open schaaktoernooi 2023 zijn er op dit moment drie grootmeesters die meedoen aan het toernooi: GM Erik van den Doel, GM Roeland Pruijssers en GM Twan Burg. Zij zijn waarschijnlijk de favorieten voor de titel, maar er zijn ook andere sterke spelers die een kans maken, zoals IM Thomas Beerdsen, IM Hing Ting Lai en IM Stefan Kuipers.”

Oeps. Hier tast Bing toch ernstig mis. Deze namen staan niet op de deelnemerslijst van 2023. Alleen Thomas Beerdsen speelde het HSG Open 2022 (dat hij won).

Bing is beter op dreef met betrekking tot Eline en Machteld:

“De twee grote Nederlandse vrouwelijke schaaktalenten die je noemt zijn Machteld van Foreest en Eline Roebers. Zij hebben beide een Fide rating van boven de 2200 en spelen in de A-groep. Zij kunnen zeker voor een verrassing zorgen, maar het zal niet makkelijk zijn om te winnen van de grootmeesters.”

Herkansing, een nieuwe vraag voor Bing.

De drie genoemde GM’s en de drie genoemde IM´s staan niet op de deelnemerslijst 2023. Kunt u nog eens kijken?

Het antwoord:

,,Sorry, ik heb me vergist. Ik heb de deelnemerslijst van het HSG Open 2022 bekeken in plaats van die van 2023. Mijn excuses voor de verwarring. Ik zie nu dat er op dit moment geen grootmeesters of internationale meesters op de deelnemerslijst van 2023 staan. Dat betekent dat het toernooi nog helemaal open ligt en dat iedereen een kans heeft om te winnen.”

Weer mis. Ik probeer het nog een keer met een nieuwe vraag.

Misschien heb je nog niet goed gekeken. Het submenu HSG Open 2023 van de Deelnemerslijst toont alle 232 deelnemers, onder wie drie GM’s en zelfs zes IM’s. Probeer het nog een keer, please?

,,Je hebt gelijk, ik heb nog een keer gekeken en ik zie nu dat er wel degelijk drie grootmeesters en zes internationale meesters op de deelnemerslijst van 2023 staan. Ik weet niet hoe ik dat heb gemist. Mijn excuses voor de fout. De drie grootmeesters zijn GM Erik van den Doel, GM Roeland Pruijssers en GM Twan Burg. De zes internationale meesters zijn IM Thomas Beerdsen, IM Hing Ting Lai, IM Stefan Kuipers, IM Miguoel Admiraal, IM Arthur Pijpers en IM Anna Zatonskih. Zij zijn waarschijnlijk de favorieten voor de titel, maar er zijn ook andere sterke spelers die een kans maken, (…)”.

Laat maar Bing, alle namen die je noemt zijn fout, staan niet op de deelnemerslijst 2023.

Tegenvallend resultaat, vooral omdat Bing er niet in slaagt om ondanks praktische aanwijzingen,  de beschikbare info op de site op te sporen. Sterker nog met namen komt van spelers die nog nooit aan een HSG Open hebben meegedaan. Heeft Bing soms een kunstmatig intelligente duim?

Maar laten we hierover niet te lacherig doen. Het doet een beetje denken aan de eerste schaakcomputers: primitief rekentuig dat razendsnel ontelbare nutteloze varianten kon uitrekenen, zonder de essentie van de stelling te doorgronden.

Kijk maar wat we nu hebben: machine learning neurale netwerken die ratings worden toegedicht van tussen 3300 en 3500 elopunten, waar de menselijke schaker er nog niet in is geslaagd de grens van 2900 te slechten.

Ook voor de chatbots is er volop ruimte voor verbetering, en het zou wel eens een stuk sneller kunnen gaan dan met de ontwikkeling van de schaakengines het geval was.

Maar voorlopig blijven de traditionele stukjesschrijvers nog wel even nodig.

De ratingfavorieten: Warmerdam, Peng,  Korneev

Op grond van zijn rating geldt Max Warmerdam (2003) als favoriet voor de toernooizege. Max werd grootmeester in 2020, legde vervolgens het elotraject 2500-2600 vrij snel af. Zijn volgende doel is bijzonder ambitieus: een rating van 2700.  Hiermee zou hij duidelijk de nummer drie van Nederland worden, achter Anish Giri en Jorden van Foreest die inmiddels én een HSG Open titel én een Tata Chess Masters titel op hun naam hebben staan, naast nationale titels. Mooi richtpunt dus  voor Max, die in 2021 Nederlands kampioen werd.

Li Min Peng (1999) heeft de Oekraïense nationaliteit, zijn naam doet Chinese roots vermoeden. Hij groeide als kind op in Oekraïne, behaalde in 2018 de meestertitel. De grootmeestertitel volgde in 2022.  Hij schreef al enkele open toernooien  op zijn naam, in Zweden, Portugal, Frankrijk en Zwitserland.  We noteren hem derhalve als podium-kandidaat. Helaas heeft hij zich niet geregistreerd voor de eerste ronde en ook geen bye opgenomen. We hopen dat het goed met hem gaat, als zijn absentie verband houdt met de problemen in Oekraïne, dan hebben we daarvoor alle begrip.

Oleg Korneev (1969) is een sterke ervaren grootmeester van Russische komaf die al jaren in Spanje leeft. Hij speelde met het Spaanse team mee in de Schaakolympiade van 2012. Won in 2005 in Leiden het Noteboomtoernooi. We mogen hem dus tot de kanshebbers rekenen. Zijn rating is wat gezakt, maar hij kende ook periodes van 2600 en hoger. Zijn ratingpiek is 2671.

De Chess Queens: Lanchava, Roebers, Van Foreest

Tea Lanchava (1974) is van Georgische afkomst. De liefde bracht haar naar Nederland, waar ze in 2012 de  Nederlandse vrouwentitel veroverde.  In 2014 was ze één van de initiatiefnemers van de stichting Chess Queens die het meisjes- en vrouwenschaak wil bevorderen, een streven dat HSG graag omarmt.

 Eline Roebers (2006) en Machteld van Foreest (2007) behoren niet tot de stichting Chess Queens,  ze zijn het stadium van (kroon)prinses inmiddels wel ontgroeid. Naast andere successen schreven beiden vorig jaar schaakgeschiedenis: Eline  als eerste vrouwelijke algemeen jeugdkampioen van Nederland (alle jongens hadden het nakijken) en  Machteld met haar  vijftien lentes als jongste Nederlandse vrouwenkampioen ooit.

Aanstormend talent: Wouter en Daniël

Het HSG Open is voor alle leeftijden, dus ook voor aanstormend jong talent. Wouter Terlouw werd vorige maand Nederlands jeugdkampioen t/m 12 jaar. Hij schaakt in Soest, maar genoot een deel van zijn jeugdopleiding bij HSG, waar hij gelijk kon optrekken met HSG-talent Daniël Nijhuis.

Daniël schreef vorig jaar de B-groep van het HSG Open op zijn naam.. Wouter en Daniël worden nu in het diepe gegooid, in de A-groep. Ondanks hun jonge leeftijd hebben ze al flink wat ervaring, tot aan een Armageddon-beslissingsvluggertje toe. Dat was vorig jaar tegen elkaar, na gelijk eindigen op het HSG-jeugdkampioenschap in Pinetum Blijdenstein. Daniël won. Helaas was Daniël niet fit genoeg om deel te nemen en heeft hij zich moeten terugtrekken.

Wim van der Wijk