De Nederlandse grootmeester Max Warmerdam en de Ierse internationaal meester van Indiase afkomst Tarun Kanyamarala zijn gezamenlijk winnaar van de twintigste editie van het HSG Open geworden. Beiden scoorden in het driedaagse toernooi vijf punten uit zes partijen, bleven ongeslagen en speelden onderling remise. Op grond van de tiebreakregels is Max Warmerdam tot toernooiwinnaar uitgeroepen, maar het tweetal deelt het prijzengeld. Beiden ontvangen 1.000 euro.

Max heeft zijn handen vol aan het dragen van de zware toren van de Hilversumse kunstenares Hanke Wiegand als bijzondere prijs voor de twintigste editie en de cheque van 1.000 euro voor de gedeelde toernooiwinst. Foto’s Mirko Lukacs

Helaas ontbreekt de gedeeld winnaar Tarun Kanyamarala op de foto´s van de prijsuitreiking. Hij verontschuldigde zich bij de organisatie dat hij vrij snel na de laatste ronde een trein moest halen. De sterke Ierse IM, voor velen een grote onbekende op dit toernooi, had zich pas laat aangemeld, samen met zijn zus WGM (vrouwengrootmeester) Trisha.

Tarun was een verdiende co-winnaar van het toernooi. Misschien had er voor hem zelfs meer ingezeten als hij in de derde ronde had doorgespeeld in plaats van het remiseaanbod van Max Warmerdam aan te nemen…… In elk geval hopen we het tweetal nog eens terug te zien op een volgend toernooi.

Max Warmerdam geeft toe dat zijn stelling in die partij een beetje scary was. ,,Dit was de enige partij waarop ik mij niet geheel op mijn gemak voelde. In elk geval was mijn remiseaanbod wel goed. Ik had het gevoel dat hij het zou aannemen.”

Over zijn partijen was de Limburger, die aan het terugkomen is van een enorme vormcrisis, zeer tevreden. ,,Het niveau was goed en ook mijn tijdindeling, want dat was vooral het probleem van mijn mindere periode”.

Max denkt dat hij de weg naar herstel is ingeslagen. Daarvan getuigt in zijn ogen ook zijn match tegen voormalig wereldtopper Ivantsjoek onlangs tijdens het Limburg Open die in 2-2 eindigde.

Om zijn dip met cijfers te illustreren: Dimitri Reinderman rekende in zijn schaakrubriek in De Gooi- en Eemlander en andere regionale Mediahuis-dagbladen voor dat Max in september 2024 met een rating van 2679 de nummer 47 van de wereld was. Anderhalf jaar later staat hij op plek 643 met een rating van 2520, dat kun je inderdaad een flinke smak noemen.

Zijn spel in Hilversum en tweede HSG Open-titel (hij won ook in 2023) geeft hem in elk geval vertrouwen voor de volgende halte: het Nederlandse kampioenschap vanaf 4 juli in Aalsmeer.

Voelbaar hoog was de gunfactor tijdens de prijsuitreiking toen Herman Grooten twee keer naar het podium werd geroepen. Ooit een sterke IM, maar van Herman is bekend dat hij tijdens de pandemie is getroffen door longcovid waardoor hij als schaker vaak zijn niveau niet meer kan halen door vermoeidheid die hiervan nog steeds het gevolg is. Toch blijft hij als begeleider van zijn zoon Tommy, een groot jeugdtalent, toernooien spelen. Hij is er dan toch en houdt van het spelletje en is in staat mindere prestaties als gevolg van omstandigheden voor lief te nemen.

Afgelopen weekend zat het met zijn energieniveau kennelijk goed, want Herman speelde een prima toernooi en werd in de A-groep winnaar van de TPR-prijs voor de beste ratingprestatie ten opzichte van de startrating. Dat juist Herman deze prijs won, kun je ook de ironie van het lot noemen: als winnaar van deze aanmoedigingsprijs mocht hij, erkend auteur van schaakleerwerken, een boek uitkiezen. Zelf zag Herman er de humor gelukkig wel van in. ,,Als je maar diep genoeg zakt, win je vanzelf zo’n prijs”.

Hij kwam nog een tweede keer naar voren als gedeeld winnaar van de derde tot en met de twaalfde prijs, samen met Nico Zwirs, Wouter Terlouw, Alexander Bagrationi, Rhys Arnold, Sasa Albers, Arthur de Winter, Rafael Goudriaan, Chenwu Zue en Peter Lombaers die allen 4,5 uit 6 scoorden. De nog aanwezige gedeelde prijswinnaars passen nog net op de groepsfoto.

Het twintigste HSG Open was ook het toernooi van Wouter Terlouw uit Soest, die een deel van van schaakopleiding bij de HSG-jeugd heeft gevolgd.

Voor hem kan het schaakjaar 2026 al niet meer stuk. Eerder dit voorjaar veroverde hij als 15-jarige de Nederlandse jeugdtitel tot en met 18 jaar, hij won ruim een week geleden al het HSG-jeugdtoernooi met 9 uit 9 (alleen interessant voor de prijzenkast) en schitterde ook op het HSG Open met een fraaie vierde plaats (volgens de tiebreakregels), achter de twee toernooiwinnaars en de sterke IM Nico Zwirs, die in zijn slotpartij tegen Warmerdam leek te kiezen voor zekerheid in plaats van all in te gaan met een in het Siciliaans bekend thematisch paardoffer op b5, waar de computer wel trek in zou hebben.

Wouter won in Lapershoek ook de speciale prijs van 100 euro voor de beste jeugdspeler, beschikbaar gesteld door sponsor De Toekomst, de leverancier van HSG’s papieren en tegenwoordig ook textiele drukwerk.

Het twintigste HSG Open was niet het toernooi van Thomas Beerdsen die zijn favorietenrol deze keer niet kon waarmaken. Hij miste in het begin door remises de flow van een reeks overwinningen en zag het podium vrij snel uit zicht raken.

Het was ook niet het toernooi van MIlan Mostertman voor wie een protest in verband met een vermeende overtreding van een aanraken=zetten regel uitliep op een bittere teleurstelling, omdat zijn protest wegens gebrek aan bewijs door de arbiter werd afgewezen. Het ingediende bezwaar bij de beroepscommissie trof hetzelfde lot.

Het was ook niet het toernooi van Richard Sanchez, een speler van HSG in de C-groep die van de arbiter een reglementaire nul kreeg omdat hij, zoals na een claim van zijn tegenstander werd vastgesteld, een telefoon in zijn broekzak had.

Heel HSG steekt er zijn hand voor in het vuur dat Richard, al tientallen jaren bij ons lid, nooit de intentie zal hebben gehad met zijn telefoon te cheaten, maar reglementair is het niet geoorloofd om (zelfs een uit geschakelde) telefoon op je lichaam te dragen.

Arbiters hebben een grote verantwoordelijkheid, enerzijds om valsspelen te voorkomen, anderzijds om te voorkomen dat een speler hiervan onterecht wordt beschuldigd (waarvan de consequenties niet te onderschatten zijn). Verklaringen van omstanders worden in verband hiermee vaak niet beschouwd als bruikbare getuigenverklaringen.

Breder getrokken zou je kunnen zeggen dat het in de rechtspraak soms onvermijdelijk is dat vonnissen die wel voldoen aan de voorwaarden van het verkrijgen van wettig en overtuigend bewijs desondanks toch niet goed voelen. Dat zal met sombere regelmaat af en toe blijven voorkomen.

Deel 3 en slot: De dreiging is gevaarlijker dan de uitvoering

Dit is een van de bekendste uitspraken van Aaron Nimzowitsch (1886-1935), pionier van moderne schaakinzichten.

Een dreiging die sterker of gevaarlijker is dan de uitvoering. Een uitspraak die al generaties lang menig schaakspeler intrigeert, alleen al omdat het een cryptische uitspraak is die niet zo gemakkelijk valt te begrijpen. Waarom is dreigen om een stuk van je tegenstander te slaan gevaarlijker dan het stuk echt te nemen? Dan is de buit binnen, toch?

Vaak wordt de uitspraak opgemerkt in relatie tot een stelling op het schaakbord, maar de aanleiding was anders. Daarvoor moeten we teruggaan naar een Berlijns café in het begin van de twintigste eeuw. Er zijn verschillende versies in omloop van het incident, maar dit is de meest gangbare:

Nimzowitsch speelde tegen Lasker, een zware roker. Nimzowitsch kon niet tegen rook. Lasker legde een grote sigaar naast het bord, overigens zonder aanstalten te maken om de sigaar op te steken. Nimzowitsch ergerde zich groen en geel en ontstak na enige tijd in woede. Hij eiste dat de sigaar van tafel zou verdwijnen. ,,Maar Lasker rookt toch helemaal niet”, zei de arbiter. Op dat moment muntte Nimzowitsch zijn beroemd geworden uitspraak: ,,U weet toch, dat de dreiging gevaarlijker is dan de uitvoering.”

Dat lijkt meer op een algemene wijsheid dan een typische schaakwijsheid. Toch heeft NImzowitsch er na dit incident een slinger aan gegeven om zijn regel ook voor het schaakspel te laten gelden. Het idee is: een dreiging verhoogt de druk, de uitvoering haalt de druk van de ketel. De tegenstander hoeft niet meer met alle mogelijkheden rekening te houden, hoeft alleen maar te dealen met het probleem dat na de uitvoering is ontstaan.

Grappig om te zien dat de theorie van de dreiging/uitvoering ook in relatie tot het geopolitieke schaakbord gebruikt wordt, zoals onlangs in een analyse in de oorlog tussen de VS en Iran.

De auteur, een Turkse journalist, kritiseert Trump die zichzelf iets heeft aangedaan wat volgens hem een schaker nooit zou doen. Hij heeft alle militaire dreigingen in het arsenaal van de VS één voor één uitgevoerd. Totdat er geen serieuze dreiging meer overbleef en Trump nu een uitweg uit het conflict moet zien te zoeken.

En de slotconclusie van de Turkse journalist luidt: Ondertussen dreigt Teheran nog steeds te gaan roken.

Nimzowitsch was met zijn schaakprincipes zijn tijd ver vooruit, maar dat hij een eeuw later nog eens geciteerd zou worden met betrekking tot de internationale politiek, dat zal hij waarschijnlijk niet hebben bevroed.

Het 20e HSG Open nadert zijn ontknoping. Zojuist is de vijfde ronde van start gegaan met aan het topbord van groep A het treffen tussen Max Warmerdam en Arthur de Winter, de verrassende koploper en de enige met 4 uit 4. Max speelt met wit.

Gisteravond kwam toernooifavoriet Warmerdam niet verder dan remise tegen de sterke Ierse Internationaal Meester Tarun Kanyamarala, die samen met zijn zus, vrouwengrootmeester Trisha Kanyamarala aan het HSG Open deelneemt. Op het moment dat tot remise werd besloten stond de Ierse IM met Indiase roots volgens de computer duidelijk beter.

Kanyamarala neemt het in de vijfde ronde op tegen de sterke Nederlandse jeugdspeler Sasa Albers die een sterk HSG Open speelt. Cruciaal is wellicht ook het treffen op het derde bord tussen de Oekraiens-Israelische grootmeester Alexander Bagrationi en IM Nico Zwirs. Het zou kunnen dat de toernooiwinnaar uit dit zestal komt.

Voor het eerst in de geschiedenis is zaterdagmiddag de beroepscommissie die jaarlijks uit de deelnemers wordt samengesteld bijeengekomen na een bezwaarschrift tegen het besluit van de arbiters.

Milan Mostertman riep een scheidsrechter naar zijn bord omdat tegenstander Arthur de Winter zich schuldig zou hebben gemaakt aan overtreding van de aanraken-is-zettenregel (touch move) zonder voorafgaand j’ adoube (ik zet een stuk recht) te hebben gezegd. De tegenstander verklaarde dat hij dat wel heeft gezegd. Er waren geen in de ogen van de arbiters bruikbare getuigenverklaringen of videobeelden. De arbiters konden de claim van Mostertman niet toewijzen waarop Mostertman besloot niet verder te spelen waarna hij verloor door tijdsoverschrijding.

De beroepscommissie buigt zich in zo’n situatie primair over de vraag of er reden is om te twijfelen aan de juistheid van de beslissing van de arbiter. Die was er volgens de commissie niet, tot teleurstelling van Mostertman die voor de avondpartij gelukkig toch achter het bord verscheen en zijn partij won.

Deel 2 Mijn Systeem: daten met een bosui

Een jaar geleden deed ik op deze plek een poging om in de voetsporen te treden van Nimzowitsch, die vooral bij oudere schakers bekend is om zijn standaardwerk Mijn Systeem.

Ik bedacht een systeempje waarmee ik een simpel woordspelletje zou kunnen kraken waarbij je zo snel mogelijk een woord van vijf letters moet raden. Dat lijkt aardig gelukt, want met Mijn Systeem haal ik een oplospercentage van net geen 100 procent.

Om te begrijpen waar het over gaat verwijs ik naar het artikel op deze site van vorig jaar: Mijn Systeem: daten met een bosui.

Waarschuwing: het is een ‘long read, zelf spreek ik liever van een ‘lekker lang lulverhaal’, maar het lezen van de niet zo lange inleiding volstaat om de kern van het systeem te begrijpen. Mijn Systeem: daten met een bosui is trouwens niet onopgemerkt gebleven bij AI, die geeft hier de volgende samenvatting.

Het draait dus om het zo snel mogelijk verkrijgen van klinkerklaarheid, een strategie die in mijn ogen overeenkomt met het belang van duidelijkheid over het centrum in het schaakspel. Het magische vierkantje op het midden van het bord, de velden e4, d4, d5 en e5. Wie daar structureel de baas is, beschikt meestal over goede papieren.

Waarom kom ik er nu op terug?

1. Er ontbreekt in mijn eerdere publicatie een passende naam van de schepper, die bij voorkeur een hybride moet zijn van iets van mijn naam en Nimzowitsch. Zo kwam ik op Wimzonitsch, een vettere knipoog is nauwelijks denkbaar. En het is maar een kleine ingreep, vergelijkbaar met het verplaatsen van een pion in een schaakstelling, bijvoorbeeld van f2 naar f4, zoals in deel 1 van deze miniserie….
2. Er ontbreekt een vergelijking van mijn strategie met een passende naam van een schaakopening. Mijn eerste ingeving was een gambiet, bij voorkeur te relateren aan Nimzowitsch. Ik dacht aan een variant uit het Frans: 1 e4 e6 2 d4 d5 3 e5 c5 4 Dg4!?. Had misschien gekund, maar nog passender vind ik een opening met 1 Pf3 en 2 b3 (ongeacht zwarts eerste zet) , zoals vaak – en met succes – door Nimzowitsch gespeeld. Hierop viel uiteindelijk mijn keuze, dus de ‘schaakvertaling’ van Daten met een bosui is: Wimzonitsch 1 Pf3, 2 b3. De overeenkomst is de tweede stap: ik speel bosui ongeacht het resultaat van mijn eerste invoer daten. Dus ook als de invoer van bosui volgens de logica van het woordspel slaat als een tang op een varken.
3. Ik speel het woordspelletje (‘Vorto, bij the New York Times heet het ‘Wordle’)  als online abonnee van NRC Handelsblad. De krant gaf vorig jaar een overzicht van de systeempjes die lezers hanteren om de puzzel zo snel mogelijk te kunnen oplossen, met de nadruk op het favoriete eerste woord. De dataredactie van de krant zocht serieus uit – mede op basis van letterfrequentie – wat het beste eerste (ant)woord is. (Het artikel staat achter de betaalmuur, dus geen link). De beste eerste zet volgens het onderzoek is het woord ‘boren’. Voor zover bekend zijn er geen andere spelers die consequent een strategie van twee stappen hanteren, om klinkerklaarheid en een winnend initiatief te verkrijgen.
4. De puzzelredactie heeft het spelletje vorig jaar uitgebreid met een variant met een woord van zes letters. Die speel ik ook, met een vergelijkbaar oplospercentage van net geen honderd procent. Ik dacht eerst dat zes letters moeilijker zou zijn dan vijf, maar dat blijkt met mijn strategie verrassend niet het geval. Mijn percentage oplossingen in drie beurten is bij Vorto 6 significant hoger dan bij Vorto 5! Mijn strategie heet bij Vorto 6 natuurlijk anders, kleine aanpassing. In plaats van ‘daten met een bosui’ begin ik met: ‘de bosuil nadert’. Zelfde letters, toegevoegd de l en de r. Nou, die kun je er goed hebben, zeg!

De achterliggende boodschap van mijn strategieën blijft natuurlijk gelijk: de inzichten die je bij het schaken opdoet blijken ook toepasbaar buiten de 64 velden.

Morgen de laatste aflevering. Deel 3 van Nimzowitsch & Wimzonitsch gaat over een bekende uitspraak van Nimzowitsch: ‘de dreiging is gevaarlijker dan de uitvoering’.

Om er alvast in te komen een kwisvraag.

Nimzowitsch sprak de zin uit bij een incident tijdens een schaakpartij. Aanleiding was een voorwerp dat zijn tegenstander op tafel naast het bord had gelegd.

Was dat een:
A. Mattenklopper
B. Sigaar
C. Gecodeerd spiekbriefje
D. Waterpistool

Als het aan Hans Böhm ligt, komt er in een Nederlandse stad of plaats een Jan Timmanplein. Tijdens zijn presentatie vanochtend in hotel Lapershoek over zijn vriendschap met de in februari overleden Timman (74) zei Böhm dat hij hier nu mee bezig is, in de hoop dit te kunnen regelen. Hij denkt aan gemeenten waar Timman heeft gewoond, zoals Delft en Amsterdam. Of een plek waar hij een belangrijk toernooi heeft gespeeld.

Böhm belichtte aan de hand van mooie foto’s zijn vriendschap van tientallen jaren met Timman, die teruggaat tot 1967 toen beiden elkaar ontmoetten op het Nederlands jeugdkampioenschap in kasteel Bouvigne bij Breda. ”Het was vriendschap op het eerste gezicht”.

Daarna trokken ze veel met elkaar op, met name om schaaktoernooien te spelen. Daarvoor moesten ze wel spijbelen van school. ,,Op snelschaaktoernooien konden we veel prijzengeld verdienen, soms wel vijfhonderd gulden.” In die tijd moest je ook op zaterdag nog naar school. Dus spijbelden ze er op los om aan hun vrijheid te werken, zoals Böhm vertelde.

En dat is gelukt. ,,Jan en ik hebben nooit een baas gehad, dat was ons doel.”

Böhm nam zijn gehoor mee naar het moment waarop hij vorig jaar vernam dat Timman ernstig ziek was. ,,We zouden meedoen aan een groot schaakfestival in Arnhem, ik hoorde dat Jan had moeten afzeggen. Ik heb hem toen thuis opgezocht. Hij had een gele kleur, wegens galwegkanker. Met een prognose van drie tot negen maanden.”

Toen Hans bekomen was van de schrik stelde hij Jan voor om samen een boek te schrijven over hun vriendschap en schaakleven. Waarbij Hans het schrijfwerk voor zijn rekening nam en kon putten over Timmans geweldige geheugen, als het om partijen, tegenstanders en toernooien gaat.

Böhm: Als ik iets had uitgewerkt, liet ik het Jan lezen. Hij heeft alle hoofdstukken gelezen, behalve de epiloog, daarvoor was het toen te laat. Dus Jan zag in de laatste fase van zijn leven alles weer voorbijkomen, dat werkte ook therapeutisch.

Böhm vertelde dat hij al veel reacties op het boek heeft gehad. Ik kreeg een bericht van Tim Krabbé die zei dat hij het in twee rukken heeft uitgelezen. Daarmee was hij overigens niet de snelste.”

Het boek ‘Herinneringen van twee schaakvrienden’ is tijdens het HSG Open, verkrijgbaar voor 25 euro in de kamer van de wedstrijdleiding, vraag naar Henk Cornelissen. Alleen het boek dat hier verkocht wordt heeft een speciale bladwijzer. Betaling kan contant of via een tikkie.

Na de plaknacht is zojuist de derde ronde van het HSG Open van start gegaan met in de A-groep nog twaalf spelers met de maximale score van 2 uit 2. Onder hen favoriet Max Warmerman die schadevrij de eerste dag doorkwam. Ook Arthur de Winter en Wouter Terlouw staan op 100 procent.

Van de favorieten moest Thomas Beerdsen in de eerste ronde een half punt zien te redden – en dat lukte – tegen Michael Wunnink die kansrijk uit de opening kwam. Nico Zwirs moest in de tweede ronde een halfje afstaan aan Rafael Goudriaan. Zijn pluspion in een dame-eindspel bleek niet te verzilveren. In het achtervolgend peloton op een half punt achterstand bevindt zich ook grootmeester Alexander Bagrationi, die in de eerste ronde tegen Boyd Leenen niet verder kwam dan remise.

Vanavond wordt ook de vierde ronde gespeeld, die samenvalt met Nederland – Zweden op het WK voetbal. Reden voor veel spelers om een bye te nemen.

Deel 1: Briljante blunder!?

Vroeger was zeker niet alles beter, maar er waren wel schaakvriendelijke papieren kranten die hun geachte lezers en lieve lezeressen traditiegetrouw kerstopgaven voorschotelden, in de vorm van schaakpuzzels.
Die tijd  is voorbij, helaas.
Zelf mocht ik meer dan dertig jaar geleden  de kerstopgaven selecteren voor De Gooi- en Eemlander. Daarbij had ik in één geval een  (on)gelukkige hand.
Gelukkig omdat de vele kwalitatief hoogstaande inzendingen maanden  later leidden tot een zeldzaam schaakbericht  op de voorpagina van de krant: ‘Lezers verbeteren schaakliteratuur’, met een verwijzing/doorlees naar de schaakrubriek verderop in de krant.
Ongelukkig omdat mijn keuze leidde tot een nachtmerrie voor de samensteller van het boek waaruit ik de bewuste opgave heb gehaald. Er volgde een nieuwe druk met een aangepaste versie van het partijfragment, een bekende maar incorrecte combinatie van Nimzowitsch.
Waar hebben we het over? En waarom nu?
Een halfjaartje geleden werd mijn geheugen opgefrist toen ik een lezing bezocht over Nimzowitsch van Ton van der Heijden, een sterke speler van onze buurman BSG Bussum. Hij besteedde daarbij ook aandacht aan de door mij geselecteerde kerstopgave uit 1994.

Eerst de oorsprong.  
Diagram 1 toont het beroemde partijfragment, maar is dus  niet de kerstopgave die in 1994 in de krant verscheen.

Uit  de partij Nimzowitsch – Hoffer, Neurenberg 1904. Volgens ChessBase was het geen echte toernooipartij, maar een casual game, een vriendschappelijk potje of vrije partij dus. ChessBase geeft in de database alleen het fragment vanaf de stelling in dit diagram. Van Hoffer is het de enige partij die ik kan vinden  in de database. De volledig partijnotatie duikt  nergens op.  Andere bronnen spreken niet van Hoffer, maar van H. Hofer, van wie je ook geen hits krijgt als je in de database zoekt naar partijen. Behalve met een andere voorletter, maar dat zijn partijen die tussen 2013 en 2017 zijn gespeeld.  

Nimzowitsch won fraai en het fragment ging de wereld over. Toch was al snel bekend dat de combinatie zo lek was als een mandje. Deutsches Wochenschach zou al op 29 januari 1905 op pagina 47 hebben gemeld dat zwart na 1. Le8??  gxf6! huizenhoog  gewonnen staat (computerevaluatie anno 2026: -8). Maar ja, niet iedereen heeft alle jaargangen van Deutsches Wochenschach in zijn boekenkast staan. Het fragment bleef opduiken in publicaties over fraaie combinaties.

Terug naar het diagram. Nimzowitsch was hier een dubbel blokkademotief op het spoor, ingeleid door 1. Le8.  De loper slaan met Tf8 is natuurlijk uit den boze wegens mat in twee.  Slaan met de andere toren leidt tot opsluiting van Tf8 en ontneemt de zwarte koning een vluchtveld. Daarom is 1 Le8 op zich een schitterend idee, maar alleen, zo weten we nu, in combinatie met een vervolg van drie blunderzetten op rij:  1. …, Taxe8? (veel sterker is  1…., gxf6! want 2 Lxf7 Kg7  leidt tot niets voor wit) 2 Dh6? mooi idee, maar werkt niet bij het juiste tegenspel 2. …, gxh6?? (fout 3, zwart wint na 2. …, gxf6! 3 Pg4 Dxf2!! Hierna slaat de  witte aanval  niet door. Zwart heeft voldoende materiaal voor de dame en ontsnapt  aan eeuwig schaak door met torenzetten zijn benauwde koningsstelling  te ontluchten (veld f8 komt vrij) en wint vervolgens met zijn vrijpionnen! 3 Pg4! Prachtig, met ondekbaar mat, want pion h6 blokkeert pion h7, waardoor de zwarte koning ook op dat veld geen Luft heeft. Eind goed, al goed voor Nimzowitsch dus.
De Russische schaaktrainer en grootmeester Maxim Bloch publiceerde in 1992 zijn boek 1200 combinations. Met partijfragmenten en voorbeelden  gerangschikt naar tactische thema’s. Hij moet gecharmeerd zijn geweest van Nimzowitsch’ briljante idee dat in 1904 in Neurenberg op het bord kwam. Jammer alleen van het lek. Maar als idee misschien toch bruikbaar en waardevol om zijn lezers een zo breed mogelijk scala aan tactische motieven voor te schotelen. En blokkadecombinaties zijn misschien schaarser dan andere motieven.

Wat deed Bloch? Hij weerlegde de weerlegging en maakte Nimzowitsch’ combinatie alsnog kloppend, tenminste dat dacht hij.  Met slechts een simpele ingreep, door pion f2 in diagram 1 hierboven in diagram 2 hieronder op f4 te zetten. Hiermee is de in de analyse  hierboven genoemde verdediging met …., Dxf2!, waarbij de dame contact maakt met veld f6, niet meer mogelijk. Ook maakt pion f4 in een andere variant een zwarte verdediging met  …, Pg5 onmogelijk.

Diagram 2
Dan ontstaat deze stelling, gebaseerd op Nimzowitsch – Hoffer. En dus een van de vijf kerstopgaven die ik in 1994 voor de krant selecteerde. Hier zou 1. Le8 volgens Bloch wel moeten werken. Hij  gaat ervanuit dat zwart nu 1. …Taxe8 moet spelen  waarna 2. Dh6! Inderdaad fraai wint, dankzij de kleine aanpassing met  de pion op f4 ipv op f2.
Hierbij had Bloch echter buiten de lezers van De Gooi- en Eemlander gerekend. Die zetten hun tanden tijdens Kerstmis 1994 niet in een ‘mals kippenpootje of kalkoenboutje’,  (aldus Ton van der Heijden), maar in de ‘vette kluif’ Nimzowitsch – Hoffer.

 De zet 1. Le8 (Bloch geeft in zijn boek uit 1992 deze zet twee uitroeptekens) faalt hier wederom op het simpele  1. …, gxf6! (een zet die Bloch onderschat en die bij wederzijds optimaal spel tot remise leidt. Dit vind ik de mooiste (computer)variant: 1. Le8 gxf6! 2 Pg4, winnend volgens  Bloch die verder geen zetten meer geeft). Echter  2. …, De2! 3. Pxf6+ Kg7 4. De5 Tfxe8 5 Kxh3 (een aftrek levert wit geen winst op) Dxe3 6 Dxe3 Kxf6 =. Bizar.  Daarentegen  wint  1…., Taxe8? hier wel voor wit met de pion op f4 in plaats van f2. 2. Dh6! gxh6 3 Pg4 met ondekbaar mat, net als in de originele partij. Wit wint hier overigens ook na 2 …, gxf6? 3 Pg4.

Enkele lezers zagen  destijds wel beide lekken. Volgens Ton van der Heijden heb ik destijds naar aanleiding daarvan schriftelijk contact gezocht met  Bloch, maar daarvan kan ik me niets meer herinneren. Het zou kunnen want zijn adres in Moskou staat in het boek uit 1992. Hoe het ook zij, Bloch heeft voor een latere druk zijn werk als loodgieter keurig afgemaakt en alsnog het tweede lek gedicht.

Diagram 3, tweede verbeterde versie van  Nimzowitsch – Hoffer, dus nadat Gooise schakers diagram 2 hadden ‘gekraakt’.

Wits La4 doet helemaal niet meer mee. Ta8 is verhuisd naar e8 om Tf8 te verstikken, zonder dat dit briljant door wit hoeft te worden afgedwongen. Eigenlijk is dit dus de stelling Nimzowitsch – Hoffer uit diagram 1 na 1. Le8 Taxe8, alleen met pion f4 in plaats van pion f2. Na  1. Dh6 gxf6 2 Pg4 is het ondekbaar mat waarbij nog steeds recht wordt gedaan aan het dubbele blokkademotief (pion h7, Tf8)! ‘Loodgieter´ Bloch heeft zich met eenvoudige middelen uiteindelijk toch volledig gerevancheerd.

De  transitie in de schaakliteratuur van diagram 1 naar diagram 3 via verschillende versies van het combinatieboek is best wel bijzonder. Natuurlijk voel ik ook wel enige schaamte door mijn gemakzuchtige selectie van de kerstopgaven, zonder de correctheid  eerst zelf te controleren (het is van Nimzowitsch, het staat in een boek, het zal wel kloppen). ‘Lezers hebben er vervolgens tijdens de kerstdagen van 1994 urenlang op  zitten kauwen waarna hun uitstekende analyses de auteur van het boek tot rectificatie dwongen in een volgende oplage.  

Interessant hoe er in zo’n een situatie een zekere dynamiek kan ontstaan waardoor het verhaal steeds gekker wordt. Wat mezelf betreft, het lijkt me verdedigbaar dat ik destijds op de redactie mijn eigen falen onderbelicht hield en vooral veel lof toezwaaide aan de kwaliteit van de  inzendingen van de lezers….
Hoe kwam Nimzowitsch in diagram 1  op 1 Le8? Ik vermoed dat hij eerst na het dameoffer 1. Dh6 keek. Werkt natuurlijk niet wegens 1 …, gxh6 2 Pg4 Tf-c8. Zou Nimzowitsch gedacht hebben: het dameoffer werkt wel als Ta8 op e8 staat en Tf8 blokkeert? We zullen het nooit weten, maar dat inzicht zou je wel op het idee van 1. Le8 kunnen brengen natuurlijk. Verblind door de schoonheid van deze zet let je dan niet meer op de simpele weerlegging 1 …, gxf6. En het was ook maar een showpartijtje natuurlijk.

In diagram 2, de kerstopgave van 1994 dus, heeft wit twee winnende voortzettingen, zoals bleek uit de lezersreacties in 1994:  Dus niet 1. Le8? Maar 1. Dxh3 en 1. Kxh3. Ook hiermee gaan de engines volledig akkoord.

Wat er aan het HSG Open vooraf ging: deel 2, kroegtoernooi in Mout

Het HSG-kroegtoernooi trok maandagavond 15 juni als voorgerecht van het HSG Open ongeveer dertig deelnemers en één zeer prominente toeschouwer: de Amerikaanse grootmeester  Yasser Seirawan, voormalig wereldtopper en een van de belangrijke steunpilaren van ‘het grote HSG’ dat in de periode 2008-2011 vier keer op rij kampioen van Nederland werd.

Om 21:30 uur vroeg menig vluggeraar in Mout zich af: Huh, is dat niet….

Ja, het is hem wel!

Goedgehumeurd en vriendelijk als altijd schudde Yasser zijn oude bekenden de hand. Wat een verrassing!

Zijn bezoek aan bierbrouwerij/foodhall Mout overstijgt de normale verslaggeving van het kroegtoernooi. Laten we die daarom maar snel afronden: Ramon Koster werd volgens  de geldende tiebreakregels winnaar met 5,5 uit 6, evenveel als titelverdediger  Tim Grutter,. Maar de weerstandspunten van Ramon waren iets beter en daarom werd hij tot winnaar uitgeroepen. Voor het eerst won Ramon, ooit een jeugdtalent die te vroeg stopte met schaken, maar de draad weer oppakte via een van onze kroegtoernooien, de cup met de grote oren van de zomereditie. In januari won hij de wintereditie ook al, dus hij heeft de ‘2026-dubbel’ te pakken. Tot zover de reguliere verslaggeving.

‘Heel interessant allemaal, Wim, maar wij van de redactie van HSG Boulevard nemen het nu van je over, wij zijn vooral geïnteresseerd in het bezoek van die schaakberoemheid Seirawan aan jullie toernooitje.

Aan de lijn onze speciale verslaggever. Wim, jij weet waarom Yasser in Mout was?

Wim: Ja, ik heb het helemaal uitgezocht. SEIRAWAN – we weten natuurlijk dat hij getrouwd was met  YVETTE NAGEL, de dochter van JAN NAGEL. Y & Y gingen een aantal jaren geleden uit elkaar. Je zou het een FLUWELEN scheiding kunnen noemen, al kan  er waarschijnlijk nooit sprake van een scheiding die geen PIJN doet. Ja toch, niet dan?

Dat zal wel, Wim, maar vertel verder over SEIRAWAN.
Nou,  echtgenote YVONNE NAGEL van JAN NAGEL, YASSERS schoonmoeder dus, vierde vorige week haar tachtigste VERJAARDAG en daar werd, gezien de goede verhoudingen, natuurlijk ook YASSER  voor uitgenodigd. YASSER was vetrokken naar de Amerikaanse stad St. Louis, zoals bekend de SCHAAKHOOFDSTAD van de Verenigde Staten, met vele toptoernooien waarop  de mondiale schaakelite in actie komt. YASSER is een van de internationaal zeer gewaardeerde vaste commentatoren van deze evenementen.

Oh,  vandaar.  Dat was het?

Nee, er is MEER, want YASSER  vertelde in Mout dat hij op doorreis was. Gisteren (donderdag) vloog hij naar Toronto, om in Canada de bruiloft bij te kunnen wonen van ROBIN VAN KAMPEN.

ROBIN wie?

Een BUSSUMSE schaker, een groot  jeugdtalent. Hij werd in  eerste instantie in BAARN door (jeugd)trainer PASCAL LOSEKOOT begeleid. Toen ROBIN  vrij snel  heel sterk werd, stapte hij als 13-jarige over naar HSG. Hij ging eerst in HSG 2 spelen, maar promoveerde  heel snel naar het eerste team, waar hij natuurlijk goede adviezen kreeg van grootmeesters als SEIRAWAN.

 ROBIN VAN KAMPEN  werd als 16-jarige in 2011 de jongste Nederlandse SCHAAKGROOTMEESTER ooit (inmiddels is het record aangescherpt door JORDEN VAN FOREEST).

Toevallig schreef ik als WIM VAN DER WIJK AAN ZEE een  COLUMN over Robins vroege schaakpensionering die niet iedereen zag aankomen. Leuk dat Robin en Yasser na hun HSG-periode CONTACT zijn blijven houden.

ROBIN ging studeren en emigreerde naar Canada, waar hij ging werken voor SHOPIFY, dat beginnende ondernemers een platform biedt om van huis uit een webshop op te bouwen, een slim concept. Inmiddels is het bedrijf beursgenoteerd op de Amerikaanse NASDAQ. Robin heeft aan de ontwikkeling van Shopify, met inmiddels wereldwijd VIJF MILJOEN klanten, meegewerkt tot 2020. In dat jaar stapte hij over naar een HEDGEFONDS in New York City.

Dus Robin werd een WOLF van WALL STREET?

Haha, een verwijzing naar de  beroemde FILM, maar die film  is te beschouwen als een misdaadfilm, met LEONARDO DI CAPRIO in een briljante hoofdrol. Robin werkt voor CAPTION PARTNERS, een investeringsbedrijf in Oklahoma City, maar de RESEARCHAFDELING waar ROBIN inmiddels CO-HEAD van is, zetelt in Manhattan, 444 Madison Avenue, op de 38^e verdieping van een wolkenkrabber van 150 meter hoog, opgetrokken in art-deco stijl. Dan heb je het als SCHAKERTJE uit Bussum toch wel gemaakt, nietwaar? Het bedrijf heeft een geschat portfolio van 17 miljard dollar aan beleggingen.

OK, je zei iets over een BRUILOFT?

Het zal wel toeval zijn dat de bruiloft in Canada samenvalt met het HSG Open, waarvan ROBIN precies TWAALF JAAR  geleden de TOERNOOIWINNAAR  was.

Wat weet je over de bruid?

Ze heet ZEPHY LIPPERT, een technisch schrijver, dus iemand die complexe zaken eenvoudig kan uitleggen.

Nou leuk verhaal. Afsluitend?

Je zou kunnen zeggen dat ROBIN  na zijn schaakpensionering de liefde van zijn leven heeft geschaakt…

Leuk inkoppertje hoor.  En wat betreft de bruid?

Die heeft ROBIN toch maar mooi  in haar netje gevangen!

In haar netje gevangen? Hahaha, wat geestig. Zijn we gek op bij HSG Boulevard. Leg uit!!!!
Zij is een sportief type en  beoefent  de in Nederland niet zo bekende sport LACROSSE, een in Canada populair balspel oorspronkelijk bedacht door INDIANEN. In Lacrosse gaat het erom om een bal in een netje dat aan een soort hockeystick is bevestigd in het doel van de tegenstander  te krijgen.

Tot zover HSG Boulevard. Wat een SPROOKJE! Uiteraard hebben we YASSER gevraagd de felicitaties namens schakend Hilversum & Omstreken over te brengen aan Robin. En ook aan moeder MONIQUE die zich destijds liet gelden als een zeer BETROKKEN SCHAAKMOEDER!

De volledige uitslag van  het snelschaaktoernooi in Mout:

Wat er aan het HSG Open vooraf ging, deel 1: het 27e HSG Jeugdtoernooi.

Zondag 14 juni streken vijftig jonge schakers met familie of begeleiders neer in de fraaie omgeving van het Pinetum Blijdensteijn. 49 kinderen streden om de plaatsen 2 t/m 50, want van die ene andere deelnemer stond wel vast dat hij net als vorig jaar het toernooi op zijn naam zou schrijven: Wouter Terlouw. En dit jaar was het ratingverschil met de rest nog weer groter geworden.

Bovendien is Wouter op dit moment de regerend Nederlands jeugdkampioen tot en met 18 jaar. Maar voor de topfavoriet geldt in zo’n situatie natuurlijk dat je het nog wel even moet doen. Nou dat was geen probleem, 9 uit 9 met bij wijze van spreken twee vingers in de neus. Sportief was het misschien niet zo’n interessant toernooi voor hem, maar de beloning is heel bijzonder: een uit het dode hout uit de botanische tuin gesneden pion. Die krijg je nergens anders. Wouter heeft er nu mooi twee. We zullen hem ook weer in actie zien op het HSG Open. Daar behoort de jongeman uit Soest al tot de subtop op de plaatsingslijst.

De Best of the Rest werd na spannende strijd Ghilon Etienne uit Groningen met 7,5 uit 9, al had hij daar wel de betere weerstandspunten voor nodig. Op het moment dat hij in Groningen op trein stapte wist hij nog niet of hij kon meespelen, want hij stond op de wachtlijst. ”Ánders ga ik wel kijken”, zei hij. Gelukkig was er een plekje vrijgekomen en kon hij spelen. Hij vond het zo leuk dat hij ook inschreef voor het HSG Open.

Overige resultaten:

1^e prijs B-groep: James van Brug (6 punten, 7^e totaal)

2^e prijs B-groep: Suhas Pasupilati (5,5 punten, 14^e totaal)

3^e prijs B-groep: Gianni Sotera (5 punten, 16^e totaal)

Beste meisje: Laura Sotera (5,5 punten, 15^e totaal)

Aanmoedigingsprijs: Inaaya Gupta (2 punten, 49^e totaal)

De kop is eraf. Met een recordaantal inschrijvingen is vanmiddag het HSG Open van start gegaan. Naar schatting 320 deelnemers komen vandaag, morgen en overmorgen in actie, ingedeeld in vier groepen naar speelsterkte.

Wethouder Jacqueline Kalk benadrukte in haar openingstoespraak hoe belangrijk schaakclub HSG voor de gemeente Hilversum is. Niet alleen via dit toernooi, maar ook dankzij andere activiteiten voor jeugd- en vrouwenschaak. Schaken is verbindend, zei de wethouder. Een spel voor jong en oud, mannen en vrouwen (al mag dat aantal wat haar betreft best nog wel wat omhoog). Ook noemde ze het deelnemersveld, zowel lokaal als internationaal, belangrijk. ,,Zeker omdat Hilversum als stad ook steeds internationaler wordt.”

Het is de twintigste editie, een jubileumeditie dus. Met uiteraard wat extraatjes. Hanke Wiegand heeft een bokaal gemaakt voor de toernooiwinnaar: een zware toren in vrolijke kleuren die associaties kunnen oproepen met Beeld en Geluid, een belangrijk icoon in het Hilversumse stadsbeeld.

Het toernooilogo, ontworpen door Thomas Roest, komt niet alleen tot uiting in de T-shirts die te koop zijn (indien niet gereserveerd nu alleen nog via nabestellingen), maar ook in de gratis notatieboekjes voor de deelnemers.

Maar de hoofdmoot blijft natuurlijk het schaken zelf. Het belooft een zwoel HSG Open te worden door de hoge temperaturen. Maar de zalen in hotel Lapershoek zijn gekoeld en er zijn gratis watertappunten. Dus als iedereen rekening houdt met de hittegolf, goed op zichzelf en misschien ook een beetje op de ander, dan komt het vast wel goed.

De indeling van de eerste ronde verloopt bij zoveel deelnemers natuurlijk altijd een beetje rommelig maar inmiddels lijken de arbiters alles onder controle te hebben.

Wat de indeling betreft zijn er enkele technische wijzigingen doorgevoerd. Voor de A en B groep geldt in de eerste drie ronde versnelde paring van de sterke spelers, die dus eerder tegen elkaar kunnen uitkomen, zo bepaalt de Baku accellerated pairing.

Een ander nieuwtje is dat voor de eindstand ook het aantal gespeelde partijen wordt meegewogen, ten faveure van de spelers die meer partijen hebben gespeeld. De arbiters geven als voorbeeld: drie spelers bovenaan met 5,5 punten, van wie een speler niet zes maar vijf partijen (plus een bye) heeft gespeeld. In dat geval zal die laatste speler als derde eindigen. Deze bepaling heeft geen impact op prijzengeld, alleen op rangorde.

Succes, maak er weer een mooi toernooi van!