De IJslandse connectie

Gauti Pall Jonsson speelt al voor de vijfde keer mee in het HSG Open. Hij bracht dit jaar drie sterk IJslandse schaakvrienden mee. (Foto: Vincent Pandelaar)

Het HSG Open telt vier deelnemers uit IJsland: grootmeester Vignir Vatnar Stefansson, de internationale meesters Dagur Ragnarsson, Hilmir Freyr Heimisson en Gauti Pall Jonsson, allen twintigers. De laatste, een sterke clubschaker, is een vaste klant van ons toernooi en heeft zijn schaakvrienden ook warm voor het toernooi weten te maken.

Hij wil graag iets vertellen over de sterke IJslandse delegatie op deze editie van het HSG Open en over het schaken in IJsland in het algemeen.

We spreken af voorafgaand aan de derde ronde.  De zalen van hotel Lapershoek zijn nog leeg.  Zijn stemming is goed, ondanks een teleurstellende score in de eerste twee rondes. ,,Ik heb remise gespeeld en een partij verloren. Een half punt dus, dit is mijn slechtste start van al mijn deelnames hier.”

Voor de vijfde keer is hij nu van de partij. Hij combineert zijn deelname met bezoek aan zijn zus die in Almere woont. Toch logeert hij tijdens het toernooi  in het hotel. Het heen en weer reizen zou hem te veel afleiden.

Vanaf zijn eerste deelname viel het toernooi bij hem in de smaak: het niveau van de deelnemers, het hotel, de ambiance. Reden genoeg om terug te komen. Zijn matige start deert hem niet. Hij  zal die partijen later bestuderen, richt zich nu op de volgende partij en denkt dat het wel goed zal komen. ,,Ja, ik ben een optimist”.

Gauti Pall is een goede amateurschaker en hij is bestuurlijk betrokken bij het schaken in zijn land. Was een tijdje interim-voorzitter van de schaakclub Reykjavik en is actief als organisator van toernooien: rapid en snelschaken. Niet een of twee week keer per jaar, maar elke  week op, dinsdag (blitz) en donderdag (rapid) in de IJslandse hoofdstad Reykjavik.

Schaken is dus populair in IJsland. De jeugd kan er al op school mee kennismaken, al is het geen verplicht vak. Goede trainers verzorgen het schaakonderwijs op de scholen. Gauti Pall zelf geeft les op zes scholen

Dat verklaart wellicht waarom IJsland relatief zo veel grootmeesters heeft, per hoofd van de bevolking. ,,Ach, dat per capita is wel leuk, maar het betekent verder niets. IJsland is daarmee nog geen sterk schaakland, we missen nog echt sterke grootmeesters met een rating van 2600+”.

Aan ambities ontbreekt het de drie titelhouders die hem vergezellen overigens niet. Het drietal  hoopt  progressie te boeken door de hele zomer schaaktoernooien in Europa te spelen. Ze reizen, deels samen, van land naar land, van toernooi naar toernooi. Een van hen werd pas vrijdag ingevlogen in het HSG Open. ,,Hij vertrok ’s ochtends na een toernooi met het vliegtuig vanuit Letland naar Nederland. Hij moest vrijdagmiddag meteen aan de bak, speelde twee partijen die hij beide won.”

Een  grootmeester kan niet leven van schaken in IJsland. De overheid  ondersteunt  GM’s  met een soort grootmeester-salaris. ,,Geen vetpot, een basis om van te leven, reizen en toernooien te spelen, maar ze zijn dat nu aan het veranderen. Het wordt ingewikkelder, helaas”.

Foto’s: Vincent Pandelaar

Het IJslandse schaken is verbonden met het fenomeen Bobby Fischer.
Reykjavik 1972, Fischer-Spasski. Het is in het geheugen van iedere (oudere) schaakliefhebber gegrift. 

Na het behalen van de wereldtitel ontspoorde het Amerikaanse genie. Hij ging ten onder aan paranoia en achtervolgingswaanzin.  Werd gezocht door de Amerikaanse justitie en belandde na omzwervingen in een Japanse cel. Dankzij bemiddeling kon hij naar IJsland dat hem asiel en zelfs het IJslandse staatsburgerschap verleende, om hem uit zijn benarde positie te bevrijden. Fischer, hoe vreselijk hij ook te keer ging, heeft IJsland dankzij de aandacht van de internationale media voor de WK-tweekamp ook op de kaart gezet.

Fischer-Spasski bracht veel IJslanders aan het schaken, nog meer dan elders in de wereld. ‘’’Het leverde ons veel nieuwe en ook sterke schakers op.”

Fischer overleed in januari 2008 op 64-jarige leeftijd.  IJsland herdenkt hem met  een Bobby Fischer herdenkingscentrum.  Deelnemers aan het internationale toernooi van Reykjavik, ook populair onder Nederlandse schakers, kunnen tijdens de rustdag een bezoek brengen aan het centrum en aan het graf van de legendarische Amerikaan.